SGK Matrahı Brüt Ücret Midir? Bir Hesaplamadan Daha Fazlası
İzmir’de, sahilde bir kafede oturuyorum. Hava mükemmel, deniz kıpır kıpır, insanlar ceketlerini çamaşır telleri gibi sarkıtarak geziyorlar. Ama aklımda sadece bir soru var: SGK matrahı brüt ücret midir? Evet, bu soru kafama takıldı ve bir anda bütün kafede tek başıma felsefi bir hesap yapıyormuş gibi hissetmeye başladım. Birçok sorunun cevabı oldukça netken, işte bu sorunun cevabını tam olarak anlamak, tam olarak netleşmediği için insanı biraz deli edebiliyor.
Benim gibi espri yapan ama içten içe her şeyi fazla düşünen biri için, SGK matrahı ve brüt ücret gibi terimler tam bir kafa karıştırıcı bulmaca oluyor. Hele ki bu ikisi arasındaki farkları anlatmaya çalışırken insanlar bana “Hadi ya, sen ne kadar derinsin!” demesin diye esprilerimi de devreye sokuyorum. Ama öyle ya da böyle, bu konuyu derinlemesine anlamadan kafam rahat etmiyor.
SGK Matrahı ve Brüt Ücret: Birbirine Ne Kadar Yakın?
Şimdi arkadaşlar, önce işin teknik kısmına bakalım. SGK matrahı, brüt ücret ile ilişkili bir kavram, ama kesinlikle birebir değil. Kafanız karıştı mı? Hemen açıklayayım:
Brüt ücret dediğimiz şey, işçinin alacağı maaşın tamamıdır. Yani, kesintiler yapılmadan önceki rakamdır. Yani kısacası, “Ben bu kadar maaş alıyorum” dediğinizde aslında brüt ücretten bahsediyorsunuz.
Ama SGK matrahı öyle basit değil. Bu, brüt ücretten bazı kesintilerin çıkarılmasından sonra ortaya çıkan bir rakam. Yani, işverenin SGK primi hesaplamak için kullandığı esas maaş, brüt ücretin bazı bölümlerinden mahrum kalmış hali oluyor. Ve ne yazık ki, burada durum biraz daha karmaşık. SGK matrahı, sadece maaşla değil, bazı ek ödemelerle de ilişkilidir. İkisini karıştırmak, benim gibi bir insan için tam anlamıyla kafa karıştırıcı olabiliyor.
Mesela, geçen gün patronumun “SGK matrahı” demesiyle herkesin gözünde oluşan ışıltılı bakışlar… Bunu duyduğumda “Vay, demek SGK matrahı işin sırrıymış!” diyeceğimi sanıyordum, ama o kadar karmaşık ki… İşin içine girdikçe kafamın biraz daha karıştığını kabul ediyorum.
Bir Adım Geri: Kafayı Kaldırınca!
Geçen hafta ofiste, bir toplantıda SGK matrahı konusunu duydum. Herkes ciddi ciddi tartışıyor, ben de “Ya şu konuya ne kadar girmemek gerekirse, o kadar iyi” diyorum. Tabii, bir yandan da sesli düşünmeye başlıyorum, herkesin dikkatini dağıtmak için:
“Şimdi arkadaşlar, SGK matrahı brüt ücretle aynı şey değil mi?” diye bir soru soruyorum.
Yavaşça başlarını sallayarak “Hayır, değil” diyorlar.
“Peki,” diyorum, “o zaman SGK matrahı nedir?”
Herkes bakıyor, kimse cevap veremiyor. Birileri dudaklarını ısırıyor, birileri kaşlarını çatıyor. Fakat tabii kimse, net bir cevap vermiyor. İçimden “Demek ki ben de cevap vermeyeyim, herkes susarsa beni ‘anladı’ zannederler” diye düşünüyorum.
Sonuç: SGK Matrahı ve Brüt Ücret Arasındaki Farkları Kafada Birleştiriyorum
İç sesim, “Neredeyse şunları anlatırken bir anda sigorta müfettişi gibi oldum, dikkat et!” diyor. Sonunda tek bir noktada birleşiyorum: SGK matrahı brüt ücretten farklı ama çok da uzak değil. Arada belli kesintiler var ve bu kesintiler işverenin SGK primini hesaplamada kullandığı rakamı oluşturuyor. Yani, brüt ücretin biraz daha “geride kalmış” bir hali.
Öyleyse, sevgili okuyucu, baştan söylemek gerekirse, SGK matrahı, “tam olarak brüt ücret değil ama o kadar da uzak değil” şeklinde tanımlanabilir. Brüt ücretin içinde bazı ek ödemeler ve belirli kesintiler bulunmazken, SGK matrahı bu kesintileri dikkate alarak hesaplanır. Yani, her şey biraz birbirine yakın gibi, ama değil!
Hadi, gelin şimdi düşünelim: Brüt ücretten ne kadar daha fazlası olabilir? SGK matrahının biraz daha düşük olması, çalışanı da işvereni de mutlu ediyor mu? Kim bilir… Ama bir şey kesin: Para konularında her şey, 10 dakika sonra “SGK matrahı”nın ne olduğuna odaklanmak kadar kafa karıştırıcı olmuyor.
İzmir’de sahilde çimenlerin arasında, bir fincan kahveyle rahatlayıp, SGK matrahının ne olduğunu anlamak için kafa yorarken bile bazen iç sesim şunu diyor: “Neyse, akşam arkadaşlara anlatırım da en azından kafa karıştırmayı başarırsam, ilgi odağı olurum.”
Not: Eğer bir gün SGK matrahını anlatırken başkalarının gözlerindeki boşlukları görürseniz, endişelenmeyin. Herkesin “brüt” ve “net” ücret arasındaki farkları anlama hızı farklıdır. Gerçekten de, bazen kafa karıştıran bu terimler, birilerini eğlendirebilir ve bazen de düşüncelerimizi derinleştirir. O yüzden bu konuda biraz gülüp geçmekte fayda var.